باغ میر و نقش آن در ساختار شهری محمدآباد جرقویه

باقری‌پورمنفرد, پریسا; جیحانی, حمیدرضا

doi:10.66224/Athar.1804.2416.7

EN FA

دوره 47، شماره 2 - ( 6-1405 ) جلد 47 شماره 2 صفحات 67-35 | برگشت به فهرست نسخه ها

‎ 10.66224/Athar.1804.2416.7

Mendeley

Zotero

RefWorks

Bagheripoor Monfared P, Jayhani H. (2026). Bagh-e Mir and Its Role in the Urban Structure of Mohammadabad-e Jarquyeh. Athar. 47(2), 35-67. doi:10.66224/Athar.1804.2416.7
URL: http://athar.richt.ir/article-2-1804-fa.html

باقری‌پورمنفرد پریسا، جیحانی حمیدرضا.(1405). باغ میر و نقش آن در ساختار شهری محمدآباد جرقویه فصلنامه علمی اثر 47 (2) :67-35 10.66224/Athar.1804.2416.7

URL: http://athar.richt.ir/article-2-1804-fa.html

باغ میر و نقش آن در ساختار شهری محمدآباد جرقویه

پریسا باقری‌پورمنفرد¹

، حمیدرضا جیحانی^*²

1- گروه شهرسازی و مرمت، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
2- مرکز مستندنگاری و مطالعات معماری و مرمت، دانشکدۀ معماری و شهرسازی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران (نویسندۀ مسئول). ، h_jeyhani@sbu.ac.ir

چکیده: (3858 مشاهده)

محمدآباد جرقویه (گرکویه) سکونت‌گاهی در جنوبِ شرق اصفهان و در دامنۀ کوه‌های‌ کلاه‌قاضی است که هستۀ تاریخی آن قلعه و باغی را در بر می‌گیرد. در حاشیۀ شمال غربی هستۀ تاریخی بقایای قلعۀ کهنه دیده می‌شود که سابقۀ آن‌را به دورۀ ایلخانی نسبت می‌دهند. قلعۀ نوین احتمالاً هستۀ جدید روستا در دوران متأخر‌تر و بعد از اواخر دورۀ صفوی بوده است. در کنار این قلعه و در دورۀ قاجار باغی ساخته‌شده که بخشی از هستۀ حکومتی روستا محسوب می‌شده است. باغ میر با شکلی نزدیک به مربع و با مساحت تقریبی 18000 مترمربع تاکنون پابرجا مانده است. در طی سال‌ها و همگام با تغییر و تحولات محلی و ازجمله تبدیل روستا به شهر، دگرگونی‌های وسیعی در محمدآباد و هم‌چنین باغ میر رخ داده است. این مقاله در پی پاسخ دادن به این پرسش است که باغ یادشده چه طرح و اجزایی داشته و از چه جایگاه و نقشی در محمدآباد برخوردار بوده است. هدف این مقاله شناخت ابعاد گوناگون باغ و نحوۀ توسعه و تخریب آن در نسبت با ساخت شهری محمدآباد است. این مطالعه راهبردی تاریخی دارد و برای نیل به نتیجه عمدتاً بر شواهد مادیِ باقی‌مانده و اسنادی هم‌چون عکس‌های تاریخی و هوایی تکیه دارد و به مطالعه و تفسیر آن‌ها می‌پردازد. یافته‌های مطالعه علاوه بر آشکار کردن خصوصیات و اجزای باغ نشان می‌دهد که با شکل‌گیری آن، تغییراتی در ساخت شهری محمدآباد رخ داده و مرکزیتی در برابر سردر و عمارت باغ شکل گرفته است. افزون بر این یافته‌های مقاله نشان می‌دهد که باغ ساختاری دوگانه دارد و از دو بخش مجزا و در عین‌حال مرتبط شکل گرفته است و سازندگان آن بعد‌ها در پی توسعۀ باغ به سوی شمال و نواحی بیرون حصار شهر بوده‌اند و سعی داشته‌اند با ساخت ورودی جدیدی، باغ را با راه اصلی منطقۀ جرقویه پیوند دهند.

واژه‌های کلیدی: جرقویه (گرکویه)، دورۀ قاجار، محمدآباد، باغ میر، ابوالحسن‌خان سرتیپ.

نوع مطالعه: مقاله پژوهشی | موضوع مقاله: تاریخ معماری
دریافت: 1403/7/11 | پذیرش: 1403/11/29 | انتشار: 1405/6/10

فهرست منابع

1. - ازهر، مسعود، (1394). گفت‌وگو با پریسا باقری‌پور منفرد. محمدآباد: باغ میر.

2. - اعتمادالسلطنه، محمدحسن، (1368). مرآت‌البلدان. تهران: دانشگاه تهران.

3. - جابری انصاری، میرزا حسن، (1322). تاریخ اصفهان و ری. اصفهان: انتشارات روزنامه خرد.

4. - جعفری، حسن، (1394). گفت‌وگو با پریسا باقری‌پور منفرد. محمدآباد: باغ میر.

5. - جناب اصفهانی، سیدعلی، (1371). الاصفهان. اصفهان: انتشارات گل‌ها‌.

6. - جیحانی، حمیدرضا؛ و اکرمی، لیلا، (1395). بازیابی طرح باغ و آبادی عزت‌آباد، نمونه‌ای از باغ‌سازی حاکمان محلی ابرکوه. صفه، 26 (1): 125-148. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.1683870.1395.26.1.7.0

7. - جیحانی، حمیدرضا؛ و عمرانی، آتوسا، (1393). قصر و باغ بانوی عظمی، بازشناسی یک باغ قاجاری در شرق اصفهان. اثر، 35 (2): 33-50.

8. - حسین‌پور، مهدی، (1394). گفت‌وگو با پریسا باقری‌پور منفرد. محمدآباد: باغ میر.

9. - دانایی‌نیا، احمد، (1395). بازشناسی الگوی معماری باغ‌ عمارت فرح‌آباد مبتنی‌بر مطالعات تطبیقی باغ‌‌ عمارت‌های همجوار. کاشان شناسی، 9(1): 32ـ57. https://sh-kashan.kashanu.ac.ir/article_110946.html

10. - رازی، منتجب‌الدین علی، (1366). الفهرست. قم: انتشارات کتابخانه آیت‌الله مرعشی نجفی.

11. - سرتیپی‌پور، محسن، (1388). خانه‌های روستایی ایران. تهران: بنیاد مسکن انقلاب اسلامی.

12. - سلمانی، عباس، (1394). گفت‌وگو با پریسا باقری‌پور منفرد. محمدآباد: باغ میر.

13. - شفیعی نیک‌آبادی، علی، (1376). گرکویه سرزمینی ناشناخته بر کران کویر. اصفهان: انتشارات غزل.

14. - شیروانی، زین‌العابدین، (1315). بستان‌السیاحه. تهران: سنایی.

15. - طحانی، قدرت، (1394). گفت‌وگو با پریسا باقری‌پور منفرد. محمدآباد: باغ میر.

16. - علایی، علی، (1394). آشنایی و تحلیل باغ‌های تاریخی روستایی ایران. مسکن و محیط روستا، 34 (149): 15ـ36. http://jhre.ir/article-1-792-fa.html

17. - نیازمند، احمد؛ و علائی, علی، (1395). بازشناسی شکلی و ساختار کلی باغ کاشانی در راوند کاشان. کاشان‌شناسی، 9 (1): 86ـ109. https://sh-kashan.kashanu.ac.ir/article_110948.html

18. - محمدرضا اصفهانی، محمدمهدی، (1368). نصف جهان فی تعریف‌الاصفهان. تهران: انتشارات امیرکبیر.

19. - مشهدی نوش‌آبادی، محمد؛ حیدری خان‌محمد، فریبا؛ و نجفی‌ مقدم‌نژاد، ریحانه، (1395). باغ و عمارت تاریخی مبارک‌آباد ورکان. کاشان‌شناسی، 9 (2): 62ـ77. https://sh-kashan.kashanu.ac.ir/article_110953.html

20. - معلم حبیب‌آبادی، محمدعلی، (1355). مکارم الآثار در احوال رجال دورۀ قاجار. اصفهان: نفائس مخطوطات اصفهان.

21. - مهریار، محمد، (1383). باغ مصلا (نائین). در: باغ ایرانی، حکمت کهن، منظر جدید. تهران: موزه هنر‌های معاصر تهران.

22. - میرحاج، مهدی، (1394). گفت‌وگو با پریسا باقری‌پور منفرد. محمدآباد: باغ میر.

23. - ولی، عباسعلی، (1404). گفت‌وگو با حمیدرضا جیحانی. اصفهان.

25. References

26. - Alai, A., (2015). An Introduction to Research on Rural Historical Gardens of Iran. JHRE., 34 (149): 15-36. (in Persian).

27. - Azhar, M., (2015). Personal Communication with Parisa Bagheri pour Monfared. Mohammadabad: Bagh-e Mir. (in Persian).

28. - Danaeinia, A., (2016). Recognition of Architectural Pattern of Farahabad Garden based on Comparative studies on the Adjacent Gardens. Studies on Kashan, 9 (1): 32-57. (in Persian).

29. - Niazmand, A. & Alai, A., (2016). Recognition of form and Structure of Kashani Garden in Ravand. Studies on Kashan, 9 (1): 86-109. (in Persian).

30. - 'Etemād al-Saltaneh, M. H., (1989). Mer'āt al-Buldān. Tehran: University of Tehran. (in Persian).

31. - Hussainpour, M., (2015). Personal Communication with Parisa Bagheri pour Monfared. Mohammadabad: Bagh-e Mir. (in Persian).

32. - Jaberi Ansari, M. H., (1943). Tārīkh-e Esfahan va Rey [Hisory of Isfahan and Rey]. Isfahan: Rūznāmeh Kherad Publication. (in Persian).

33. - Jafari, H., (2015). Personal Communication with Parisa Bagheri pour Monfared. Mohammadabad: Bagh-e Mir. (in Persian).

34. - Jayhani, H. & Akrami, L., (2016). Tracing the Layout of Ezzatabad Garden and Rural Area; A Sample of Garden-Making of local Rulers in Abarkooh. Soffeh, 26 (1): 125-148. (in Persian).

35. - Jayhani, H. & Omrani, A., (2014). Palace and Garden of Banū ʿOzma, Re-Identification of a Qajarid Garden in East of Isfahan. Athar, 35 (2): 33-50. (in Persian).

36. - Jenab Esfahani, S. A., (1992). Al-Esfahan [Isfahan]. Isfahan: Golha Publication. (in Persian).

37. - Mashhadi Nooshabadi, M., Heidari Khanmohammad, F. & Najafi Moghadalnejad, R., (2016). Historic Garden and Mansion of Mobarakabad in Varkan. Studies on Kashan, 9 (2): 62-77. (in Persian).

38. - Mehryar, M., (2004). Mosalla Garden in Naien. In: Persian Garden, Ancient Wisdom, New Landscape, Tehran: Tehran Museum of Contemporary Art Publication. (in Persian).

39. - Mirhaj, M., (2015). Personal Communication with Parisa Bagheri pour Monfared. Mohammadabad: Bagh-e Mir. (in Persian).

40. - Mo'allem Habibabadi, M. A., (1976). Makārem al-Āthar dar Ahvāl-e Rejāl-e Doreh-ye Qajar. Isfahan: Nafayes-e Makhtutat-e Esfahan Publication. (in Persian).

41. - Mohammadreza Esfahani, M. M., (1989). Nesf-e Jahan fi Ta'rif-e al-Esfahan. Tehran: Amir Kabir Publication. (in Persian).

42. - Razi, M. al-Din A., (1987). Al-Fehrest. Qom: Mar'ashi Najafi Library Publication. (in Persian).

43. - Salmani, A., (2015). Personal Communication with Parisa Bagheri pour Monfared. Mohammadabad: Bagh-e Mir. (in Persian).

44. - Sartipipour, M., (2009). Khāneh-ha-ye Rūstāie-ye Iran [Rural Houses in Iran]. Tehran: Housing Foundation of Islamic Revolution Publication. (in Persian).

45. - Shafiei Nikabadi, A., (1997). Garkūyeh Sarzamīnī Nāshenākhteh bar Karān-e Kavīr [Garkuyeh, an Unknown Land at the border of the Desert]. Isfahan: Ghazal Publication. (in Persian).

46. - Shirvani, Z. al-A., (1936). Bustān al-Sīyāheh. Tehran: Sanaie Publication. (in Persian).

47. - Tahani, Q., Personal Communication with Parisa Bagheri pour Monfared. Mohammadabad: Bagh-e Mir. (in Persian).

48. - Vali, A., (2025). Personal Communication with Hamidreza Jayhani. Mohammadabad: Bagh-e Mir. (in Persian).

ارسال پیام به نویسنده مسئول

بازنشر اطلاعات
	این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است.